De kunst van het genieten

IMG_4219

Niet weer boterhammen met vruchtenhagelslag! Ik voel een lichte irritatie wanneer ik mijn avondeten zie. Snel verman ik me. Kom op Bram, nog twee weken en dan mag je weer eten wat je wilt.

Nee, ik heb niet een nieuwe manier verzonnen om af te vallen. Ik doe mee aan een wetenschappelijk onderzoek. Twee weken lang schotelen onderzoekers mij een speciale voeding voor. Ik moet alles opeten en mag daarnaast niets anders eten. Al met al is het een zeer leerzame ervaring.

Vóór het voedingsonderzoek was ik op zich wel blij met wat ik at en met de keuzevrijheid die daarbij kwam kijken. Toen mijn vrijheid mij plots bruut ontnomen werd, vond ik dat in eerste instantie vervelend. Na een week was het echter de gewoonste zaak van de wereld. Was het ooit anders geweest?

Ja, en daar kwam ik vanochtend achter. Het voorgeschreven dieet is voorbij en we eten voor de laatste keer op de eetzaal. Ik mag voor het eerst weer zelf mijn eten opscheppen en kiezen welk toetje ik wil. Op de één of andere manier geniet ik hier gigantisch van. Klinkt misschien raar, maar het is gewoon een typisch geval van ‘hedonistische adaptatie’.

Dit begrip kwam ik een tijdje terug tegen op een zeer interessante blog. Door dit proces streven mensen altijd naar meer. Het is als het ware een programma dat tijdens de evolutie in ons brein is geïnstalleerd. Kort gezegd past je brein zich heel snel aan wanneer er een verandering optreed in het comfortgehalte in je leven. Als je achteruit gaat is dat eerst vervelend en daarna weer normaal, als je vooruit gaat is dat eerst leuk maar daarna ook weer normaal. 

Natuurlijk geldt dit pas vanaf een bepaald niveau aan comfort. Honger lijden blijft vervelend. Maar omdat we dit bepaalde niveau in onze samenleving allang gepasseerd zijn, kunnen we ons leven met dit inzicht drastisch verbeteren.

Geluk is op meerdere manieren verkrijgbaar. Je kunt het van buiten halen, door bijvoorbeeld een grotere televisie te kopen, naar een duur restaurant te gaan of te reizen naar exotische stranden. Deze methode heeft één nadeel: het geeft slechts een injectie van geluk zonder blijvend effect. Even is daar de opwinding van de verbetering, van het nieuwe of het spannende. Voor je het weet is het weer uitgewerkt.

Indien je liever een blijvende stroom van geluk wilt, moet je het zelf aanmaken. Dit kun je bijvoorbeeld doen door buitengewoon tevreden te zijn met wat je hebt. Helaas maakt het programma van hedonistische adaptatie dit erg lastig. Gelukkig zijn er trucjes.

De eerste is negatieve visualisatie. Je sluit je ogen en probeert je in detail voor te stellen hoe het is om de rest van je leven alleen nog maar boterhammen met vruchtenhagelslag te eten. Hoe proeft dit, hoe ruikt het, wat hoor je? Hoe is het om in elke sociale situatie het meest heerlijke eten af te moeten slaan? Hoe ga je in hemelsnaam de geuren en het aanzicht van het allerrijkste eten weerstaan? Doe nu je ogen open en realiseer je dat het maar een nachtmerrie was. Zie je daar die appel liggen? Die mag je gewoon opeten!

Naast het visualiseren van minder comfortabele dingen kun je ze natuurlijk ook gewoon een tijdje doen. Dat werkt ook heel krachtig. Om nog maar eens een voorbeeld te noemen: soms douche ik midden in de winter een week lang ijskoud. De ervaring van de eerste warme douche daarna valt niet met woorden te omschrijven. 

Draai het proces dus maar eens om. Streef niet naar meer comfort, maar kies er eens vrijwillig voor om een stapje terug te zetten. We leven in een belachelijk luxe en comfortabele wereld, een situatie die ongekend is in de menselijke geschiedenis en pas zeer recent is ontstaan. Ik vind dat we best wat meer moeite mogen doen om hier ook van te genieten.

Een rudimentair stemmetje

IMG_3924

We beginnen met een vraag. Hoe verliep het laatste gesprek dat je voerde? En nee, digitaal gezwets via whatsapp, facebook of twitter telt niet mee.

Ik doel op een verschijnsel dat je tegenwoordig steeds minder ziet. Ik heb het over een ontmoeting tussen twee mensen waarbij trillingen in de lucht signalen overbrengen. Lucht stroomt de longen uit en zet de stembanden in beweging. Vervolgens verandert het geluid door het sturen van spieren in kaak, gezicht en tong, om daarna als een stroom begrijpelijke woorden het oor van de ander in te vliegen. Daar zet een systeem van botjes, buizen en cellen het getril om in een electrisch signaal. Dit signaal gaat op topsnelheid naar de hersenen om daar verwerkt te worden.

En nu wordt het interessant, want alles hiervoor was slechts natuurkunde. We betreden nu het gebied van de psychologie, de neurologie, de ontastbare wereld van gevoelens, gedachten en emoties.

Hebbes? Mooi. Waar ging het over? Wat zei jij? Wat zei de ander? En nog belangrijker, wat gebeurde er in jouw hoofd toen de ander aan het woord was? Misschien vertelde de ander over zijn of haar wintersportvakantie. Jouw hersenen werken op topsnelheid. Gedachten vliegen je om de oren. “Hoe kan ik uitleggen dat mijn vakantie ook best oké was? Ja hoor, wrijf het zout nog maar even flink in de wonden, je weet best dat ik zelf helemaal geen tijd en geld heb om dat soort gedoe te ondernemen. Wat moest ik hier ook al weer kopen?”

Deze reactie is evolutionair zeer verklaarbaar. In een groep dieren die nauw samenleven is het als individu van levensbelang om altijd te weten hoe je in de groep ligt. Bij elke ontmoeting met een groepslid weeg je zorgvuldig wat je wel en niet kan doen. Voor je het weet heb je bonje met het alfa-mannetje. Wat ik dus wil zeggen, is dat ons gedrag gevormd is in een omgeving waar het goed van pas kwam en de overlevingskansen vergrootte. De mens is echter een rare soort en kreeg het voor elkaar zijn omgeving zo snel aan te passen dat ons brein en lichaam geen tijd hadden om mee te evolueren. Vergelijk het maar met onze vet- en suikerzucht. Vroeger nuttig, nu niet zo.

Het goede nieuws is dat ons gedrag slechts tot op zekere hoogte vast ligt. We hebben hier meer invloed op dan we denken. Met dezelfde overtuiging als die waarmee mensen een bepaald dieet volgen, kunnen we onszelf ook aanleren om anders te communiceren. Al die gedachten die door je hoofd vliegen zijn helemaal niet zo nuttig meer. Ze kosten vooral veel energie.

Alles wat ik hiervoor vertel is overigens op eigen ervaring gebaseerd. Zoals ik vorige week schreef, bracht ik in de kerstvakantie een week door in Plum Village, een klooster waar de monniken en bezoekers een westerse versie van het boeddhisme beoefenen. Alles gebeurt er met aandacht, zo ook luisteren. Wanneer je een gesprek voert, beoefen je “deep listening”. Dit houdt in dat je probeert te luisteren zonder meteen na te denken over wat de ander zegt.

Dharmadelen is de formele versie van deze beoefening. Hierbij zit je in een kring en krijgt ieder de kans om het woord te nemen en iets te delen. Je mag delen, het hoeft niet en wanneer iemand aan het woord is, is de rest stil. Je reageert niet op iemand anders, ieder blijft in zijn verhaal bij zichzelf.

En wat is dat fijn zeg. Eindelijk kan je een keer praten zonder op je hoede te zijn voor een onderbreking. Ook hoef je niet bang te zijn voor oordelen, want je weet dat iedereen in de kring jouw woorden in stilte ontvangt. Het heeft een soort genezende werking. Puur het uitspreken van je zorgen, angsten en problemen heeft als effect dat ze meteen afgezwakt worden.

Het Dharmadelen deden wij in Plum Village met een groep van twintig mannen. Vaak volgde erna een spontane groepsknuffel. Dit hele gebeuren noemden wij dan ook “The New Masculanity”, de nieuwe mannelijkheid. Met de vuisten op de borsten trommelen, opscheppen en afkraken zijn zaken van het verleden.  In de toekomst geeft een echte man zich bloot, spreekt zijn angsten uit en oordeelt nooit.

En natuurlijk werkt dit het best als je klein begint. Probeer je eerst maar eens bewust te worden van dat rudimentaire overblijfsel uit vervlogen tijden. Observeer dat stemmetje in je hoofd. Zie dat stemmetje net zoals je staartbotje, je hebt er niks meer aan maar het doet wel flink pijn als je er op valt.

Dus, wees een man (of vrouw), en luister.

 

De oplossing voor alle problemen van de mens

IMG_4160

Twee weken geleden schreef ik over de oorzaak van alle problemen van de mens. Ik beschreef hoe het kapitalisme als systeem de wereld heeft veroverd. Ik beschreef hoe binnen dat systeem vervolgens die bedrijven, overheden en personen overleven die heel goed mensen kunnen overtuigen dat ze troep nodig hebben. ‘Troep’ definieerde ik als ‘overbodige spullen’ en dit hele proces van oorzaak en gevolg noemde ik heel dramatisch ‘Het Mechanisme’. Het laatste en tevens belangrijkste punt wat ik nog herhaal is dat dit Mechanisme niet door mensen is verzonnen. Het is door ‘evolutie’ ontstaan. Althans, dat geloof ik. Want als er één ding is wat mensen niet kunnen, dan is het ‘iets zeker weten’. Maar dat terzijde.

Nou ja, laten we het niet helemaal terzijde schuiven. Het is iets wat ik geleerd heb tijdens een zevendaagse retraite in Zuid Frankrijk en over die retraite wil ik u wel degelijk wat vertellen. Even tussendoor, een retraite is niets anders dan een terugtrekking. Je zet je mobiel uit en verdwijnt een week van de radar. Door slechts een beetje stil te zitten en door het bos te wandelen kom je vervolgens tot inzichten. Moet dat dan in Zuid Frankrijk? Nee, natuurlijk niet. Het kan ook op Rottumeroog, maar dat is niet zo ver weg en dus minder cool.

Die retraite dus. Daar kwam ik tot het inzicht dat ik niets zeker weet. Ook kwam ik tot het inzicht dat personen, gebeurtenissen en de wereld zijn zoals ze zijn en dus niet goed of slecht. Shakespeare zei het al: “Nothing in this world is either good or bad, only thinking makes it so.”

“En nu denk je zeker dat je je standpunt bewezen hebt door er een fancy quote van de één of andere dode gast achter te plakken. Ha, zo gemakkelijk leid je me niet om de tuin hoor!” – de Antibram

Klopt. Helemaal gelijk. Engelse quotes gebruiken is een typisch voorbeeld van slecht argumenteren. ‘Hij heeft het gezegd en dus is het waar want hij is beroemd’ is een fikse drogreden. Maar dat terzijde.

Terug naar het inzicht. Alles is zoals het is en dat geldt dus ook voor Het Mechanisme. Het is niet goed of slecht, het is er gewoon. Maar betekent dat dan dat we er gewoon in mee moeten gaan zonder vragen te stellen? Persoonlijk denk ik dat dat een slecht idee is. Waarom? Omdat het Mechanisme het lijden in deze wereld vergroot, inclusief dat van jezelf. Je kan met boeddhistische inzichten heel veel constructies afbreken, maar als er één leefregel overeind blijft staan dan is het wel diegene die zegt dat het nastrevenswaardig is om het lijden van levende wezens te verminderen.

Hoe zorgt Het Mechanisme ervoor dat het lijden toeneemt? Heel simpel, het Mechanisme heeft geleid tot een kapitalistisch systeem waarin je in de basis overleeft wanneer je geld verdient en niet wanneer je het lijden van levende wezens vermindert.

Is het kapitalisme dan puur slecht? Nee, natuurlijk niet! Tijdens de periode van het kapitalisme zijn ook mooie zaken tot stand gekomen. Helaas zorgde het ook voor een productie van heel veel overbodige troep zoals kernwapens en opbergdozen van de Hema. Zaken waarmee wel geld wordt verdiend maar die niet bijdragen aan het levensgeluk van de mensen. Levensgeluk ja, dat is de meetlat waar ik vaak mee meet. Want wat in dit leven is meer nastrevenswaardig dan je eigen geluk en dat van je naasten? Toch zeker niet geld? Het levensgeluk van mensen vergroten is overigens ook het doel van deze site. Maar dat terzijde.

Geluk dus. En hoe word je als mens dan gelukkig? Door troep uit je leven te schrappen. Hier definieer ik troep als ‘zaken die niet bijdragen aan je geluk’. Simpel toch? Dacht ik ook. Vooruit dan, nog even een korte samenvatting: de oorzaak van alle problemen van de mens is Het Mechanisme, de oplossing voor alle problemen van de mens is het schrappen van de troep die het heeft gecreëerd. Hoe je dat doet leg ik een andere keer wel uit.