Column AID: ‘Met kiendjes is grootheidswaan weg’

De 17-jarige Bram van Driel uit Gendt gaat Voeding en Gezondheid studeren in Wageningen. Tijdens de Algemene Introductie Dagen (AID) schrijft hij dagelijks een column.

Wat voelden we ons volwassen het afgelopen jaar. In de aula pochten we over onze avonturen tijdens de rijlessen. Wanneer we geslaagd waren voor het praktijkexamen vermeldden we dit braaf op Facebook, wat vervolgens veel vind-ik-leuks opleverde.

Velen vierden verheugd hun 18e verjaardag en mochten na een lange periode van onthouding weer legaal alcohol drinken. Met vierkante hoedjes op het hoofd en ons diploma onder de arm paradeerden we na de diploma-uitreiking trots door de school.

Met minachting keken we de laatste schooldag neer op de eersteklassers, die dit jaar het summum van kleinheid hadden bereikt. Op examenreis gingen we, naar verre oorden. Ja, dat waren de tijden. De wereld stond voor ons open, eindelijk waren we volwassen!

De komende week zal dit euforische gevoel de grond in geboord worden. Tijdens de introductieweek van de universiteit zal men ons hardhandig met de neus op het feit drukken dat we opnieuw de jongste zijn, dat we weer onderaan de ladder moeten beginnen.

In Wageningen blijkt dit al uit de koosnaampjes die ze voor ons verzonnen hebben. ‘Kiendjes’, noemen ze ons. We worden verdeeld over groepen van ongeveer acht ‘broertjes en zusjes’. Elke groep krijgt twee mentoren uit hogere jaren, die we moeten aanspreken met ‘papa’ of ‘mama’. Weg grootheidswaanzin. Desillusie.

Vandaag begint het proces. De lange nachten, het bier, de brunches, de kroegentochten en de katers, we zullen het allemaal doorstaan. Een vliegende start, daar draait het om. Introductie, wij zijn er klaar voor!

Overgave aan het leven

IMG_4862

De één doet voor haar lol een extra vak. De ander werkt thuis aan organische chemie omdat het tempo van de werkcolleges te laag ligt. Een lange kerel houdt zich naast topsport ook nog bezig met een studie. Iedereen is het erover eens dat de vragen op de tentamens veel te makkelijk zijn. Welkom bij het Honours programma van de universiteit.

Vandaag lunchen we samen met het groepje. We praten over vakken, talen en natuurlijk over 1493 van Charles Mann. Ik proef mijn eigen enthousiasme wanneer iemand vertelt over zijn leeservaringen. Het feit dat de indianen wellicht de kleine ijstijd in de middeleeuwen hebben veroorzaakt door massaal het loodje te leggen na de confrontatie met Europese endemische ziekten, ís ook mega fascinerend.

Op een bepaald punt vind je gelijkgestemden. Zolang je radar goed afgesteld is, kun je ervan uitgaan dat het wel een keer goed komt. Eerst vervulde een groep zoekende boeddhisten mijn spirituele behoeften, nu staat het Honours Programme met haar aanhang klaar om mij mentaal te verzadigen. Mijn lichaam krijgt dankzij mijn interesse in gezondheid alles wat het nodig heeft. Fijn, voedend sociaal contact vond ik niet door te zoeken, toen ik stopte met zoeken vond ik het overal. En nu ben ik gelukkig.

Of toch niet? Wat is geluk? De verzadiging van je behoeften? Het pad van zelfontwikkeling en ontplooiing? De afwezigheid van negatieve emoties en lichamelijke ongemakken? Allemaal deels belangrijk en deels ook weer niet. Ik denk dat geluk vooral te maken heeft met het Engelse ‘to surrender’. Overgeven.

En hier geef je je niet over uit noodzaak of uit zelfbehoud. Je geeft je over uit inzicht. Je geeft je actief over, met de borst vooruit en de kin omhoog stap je op de wereld af en roept: ik aanvaard alles! Je sluit de wereld in je armen, je sluit het Nu in je armen, je sluit jezelf in je armen. Angst, boosheid, jaloezie en meer van dat soort nare dingen komen voort uit niet-aanvaarding. Wanneer je jezelf helemaal overgeeft aan de wereld en aan jezelf, pas dan is er ruimte voor vrijheid, liefde en geluk.

Hoe valt dat te rijmen met mijn streven naar hoge cijfers, kennis en om nog maar eens wat te noemen, een lichaam dat er naakt goed uit ziet? Als je jezelf overgeeft aan de wereld is er toch geen noodzaak meer om iets te veranderen?

Ik zeg: ja klopt, maar dat is niet het hele verhaal. Ook verandering is een wezenlijk onderdeel van het leven. Zoals je je kan overgeven aan de toestand op een bepaald moment, zo kan je je ook overgeven aan het proces van verandering. Je aanschouwt het met verwondering, nieuwsgierigheid en enthousiasme. Zelf neem je hier ook aan deel, en op een bepaald moment verloopt dat niet meer hortend en stotend maar vloeiend en vooruitsnellend. Wanneer je zegt dat je goed bent zoals je bent en niet toegeeft aan de verandering, geef je je niet over.

Anders gesteld: wanneer je je overgeeft zul je zien dat je als vanzelf verandert. Om maar eens een vergelijking te maken: als een rups die verandert in een vlinder. Daar speelt mentale weerstand of verlangen geen enkele rol. Het gebeurt gewoon.

Ontstaan alleen maar mooie zaken uit dit proces? Op die vraag ga ik geen antwoord geven. Mooi en lelijk zijn sowieso al vreselijk subjectieve termen en bovendien ga ik mijn persoonlijke ervaringen niet extrapoleren naar anderen. Dat is gevaarlijk, zoals bepaalde groeperingen met sterke ideeën over hoe anderen zouden moeten leven elke dag weer in het nieuws bevestigen.

En als ik straks dood ben? Wat was dan het nut van het hele gedoe? Het nut zit hem in de ervaring. Het leven is een aaneensluiting van zintuiglijke waarnemingen waar we in beperkte mate invloed op hebben. Kan ik veel anders doen dan genieten van de ervaring? Natuurlijk, maar wat brengt dat me?

Een ongenuanceerde toon

IMG_20150220_224406

Mijn hart maakt overuren. De zaal gaat op en neer voor mijn ogen. Een microfoon bereikt mijn hand. Ik sta op het punt om Louise Fresco een vraag te stellen. Een paar weken geleden las ik haar boek en nu zit ik hier. Als ik de miniscule oproep op de laatste pagina van het universiteitsblad niet had gezien was het nooit zo ver gekomen. Toeval speelt een grote rol, zoals ook Louise zelf een paar minuten geleden beaamde. Haar leven was heel anders gelopen als haar ouders de Voetbal International hadden gekocht in plaats van het blad dat haar aan het denken zette.

“Uhm, nou kijk, die meneer daarnet zei dat u altijd zo genuanceerd bent. Ik ben het daar op zich wel mee eens. Nu vroeg ik me af of u altijd al zo genuanceerd bent geweest. U bent nu grijs, was er ooit ook een periode van zwart en wit in uw leven?” Achteraf weet je het natuurlijk altijd beter. De keuze voor de vergelijking met kleuren was ongelukkig, natuurlijk is Louise Fresco niet grijs. De toon van “ik ben het daar op zich wel mee eens” doet denken aan een gesprek tussen gelijken, terwijl ik nog maar een nietsbetekenende student ben. De hele vraag komt zo rebels over, en dat was helemaal niet de bedoeling. Wel spreken na afloop een paar mensen mij aan om te zeggen dat ze de vraag goed vonden. Een schrale troost.

En nu doet de toon van de vorige alinea weer vermoeden dat ik spijt heb. Ik heb geen spijt. Ik ben stomverbaasd dat er überhaupt iets zinnigs uit mijn mond kwam. Een coherente, duidelijke, doch iewat ongenuanceerde vraag waar een onverstaanbaar gebrabbel meer waarschijnlijk was. Dat is toch op zijn minst een succes te noemen.

En dan heb je de vraag gesteld. Haar antwoord herinner ik me niet meer zo goed. Ik meen dat Louise eerst krachtig ontkent grijs te zijn. Daarna schreeuwt een vrouw: “vijftig tinten grijs!”. Het hek is van de dam. Volgens mij zegt Fresco daarna nog iets over de nuancerende invloed van de wetenschap. Het gaat verloren in het tumult.

Een echt antwoord op de vraag kreeg ik dus niet. Dat komt ook gedeeltelijk omdat ik iets anders bedoelde dan ik zei. Ik doelde helemaal niet op de waarde van de nuance. Ik vroeg me af hoe zij dacht toen ze zo oud was als ik nu ben. Had ze toen idealen waar ze onverzettelijk voor stond? Opvattingen waar geen discussie over mogelijk is? Ideeën waar de twijfel absoluut niet aan kan tornen omdat ze gewoon waar zijn?

Met die vragen doel ik eigenlijk gewoon op mezelf. Mijn leven is nu een afwisseling van perioden waarin ik zeker weet wat goed is en perioden waarin ik daar ernstig aan twijfel. Hierbij moet ik zeggen dat dit geen evenwichtsproces is. Het is meer een aflopende reactie waarbij zekerheden veranderen in twijfels met als katalysator de boeken die ik lees, de gesprekken die ik voer en de inzichten die ik krijg.

Kortom, een verschuiving in de richting van de nuance. Zoals Fresco gisteren meermalen zei: het is nooit of of. Het is wel een beetje van het één en een beetje van het ander.

Laat ik dit incoherente verslag van het interview beëindigen met te zeggen dat ik Louise Fresco bewonder. Na afloop zei een man aan de bar tegen mij dat zij het allemaal door heeft. Ze begrijpt de menselijke neigingen en driften en kan haar kracht daardoor inzetten voor de goede zaak. Op het einde vroeg Frenk wanneer het leven van Louise geslaagd is. Nooit of altijd, zegt ze. Zelfs haar nuance is geen zaak van alles of niets.

Groene tunnelvisie

IMG_5016

Mijn brein staat weer eens in de nadenkmodus. Met de inhoud van “Hamburgers in het paradijs” net achter de kiezen rijd ik in een busje over het Vaanplein. De laatste maanden lijken wel een tijd van ontgoocheling. Dacht ik net een beetje te weten wat goed is voor mij en de aarde, blijkt het allemaal toch iets genuanceerder te zijn.

De objectieve maar toch hartverwarmende beschrijving van de voedselsituatie in de wereld heeft mij niet onberoerd gelaten. De logica van Louise Fresco spreekt me wel aan, evenals haar menselijkheid wanneer ze toegeeft zelf ook regelmatig te vallen voor het biologische droombeeld. Het hele boek is één grote lofrede op de gulden middenweg. Geen gedachteloze intensivering maar ook geen terugkeer naar de kleinschalige landbouw. Geen ongefundeerd pessimisme maar ook geen blind optimisme. Wel een vereniging van het beste van twee werelden en een positieve doch kritische blik op de toekomst.

Ik vraag aan mijn oom achter het stuur of hij denkt dat de planeet ten onder gaat. “Maar natuurlijk!” schreeuwt hij. “Ik weet niet wanneer, en hoe, maar dat het gaat gebeuren is zeker!” Herformulering van de vraag. Ik bedoelde niet de kosmische gebeurtenis waarbij de de zon verwordt tot een rode reus en de aarde opslokt. Ik vraag of hij zich zorgen maakt over de invloed van de mens op ecosystemen en of hij denkt dat de kritische grens van draagkracht bijna bereikt is. “Weet je jongen, we kunnen ons er wel druk over maken, maar het gaat toch wel door.”

Ik kijk naar de eindeloze stroom auto’s op weg naar nergens en geef mijn oom gelijk. Een paar dagen geleden bedacht ik me het volgende al: als ik de olie, het gas en de kolen niet opmaak, dan doet die yup uit de Chinese middenklasse het wel, hij die zijn hele leven heeft gesmacht naar een paradijselijke overvloed die nu eindelijk beschikbaar is.

Het stemmetje in mijn hoofd is het met deze gedachtegang toch niet helemaal eens. “Zwakkeling! Gooi je het bijltje er nu al bij neer? Waar is het idealisme gebleven, het vertrouwen in een betere wereld? Waar is de gedreven Bram, die denkt dat hij de wereld kan veranderen? Waarom is alles onderhandelbaar in jouw wereldbeeld, wanneer ga je eens je hakken in het zand zetten? Hoe kan je leven met zo veel onzekerheid over wat goed is?”

Nou, verrassend goed eigenlijk. Een uitgangssituatie van permanente onzekerheid, een wereldbeeld waarin niets vast staat en alles bewegelijk is en een overtuiging dat er geen absolute waarheid is, geven allen gigantisch veel vrijheid. Vrijheid om te genieten, vrijheid om innerlijke rust te voelen, vrijheid om alle mogelijke invalshoeken van een situatie te overdenken. Soms ervaar ik zelfs de vrijheid van het niet-denken, maar die momenten zijn nog schaars.

De werkelijkheid is zeer eenvoudig, tot een mens het met woorden probeert te beschrijven. Zonder woorden is alles er gewoon, bestaan goed en kwaad niet, kan er geen sprake zijn van begin en einde. Zonder woorden is er geen verleden, geen toekomst en is er al helemaal geen doel of nut van wat dan ook. Het jammere feit is dan ook dat ik hier probeer om met woorden iets over te brengen. Natuurlijk kan ik ook gewoon een website maken die slechts een witte pagina weergeeft. Helaas denkt het grootste deel van de bezoekers dan waarschijnlijk dat er iets mis is met de Wifi.

Rijdend door Rotterdam realiseer ik me dat ik gehersenspoeld was. Uren bracht ik door op het internet, las artikelen over gezond eten, ecologisch leven en de planeet redden. Selectief winkelde in in de informatie die beschikbaar was. Wanneer ik dan toch iets las dat inging tegen mijn wereldbeeld, kon ik zo beredeneren dat het een flutartikel was.

Ik zeg niet dat we in Landrovers in de file moeten gaan staan, gebogen over het scherm van onze iPhone de waan van de dag consumerend. Al dat geneuzel over een mooiere planeet zal best een kern van waarheid bevatten. Ik vertel slechts dat ik ten prooi ben gevallen aan groene tunnelvisie.

Van een groot leermeester kreeg ik de volgende boodschap: “de waarheid is een constructie, jij niet.” Volgens mij begin ik het te begrijpen.

 

 

 

De kunst van het genieten

IMG_4219

Niet weer boterhammen met vruchtenhagelslag! Ik voel een lichte irritatie wanneer ik mijn avondeten zie. Snel verman ik me. Kom op Bram, nog twee weken en dan mag je weer eten wat je wilt.

Nee, ik heb niet een nieuwe manier verzonnen om af te vallen. Ik doe mee aan een wetenschappelijk onderzoek. Twee weken lang schotelen onderzoekers mij een speciale voeding voor. Ik moet alles opeten en mag daarnaast niets anders eten. Al met al is het een zeer leerzame ervaring.

Vóór het voedingsonderzoek was ik op zich wel blij met wat ik at en met de keuzevrijheid die daarbij kwam kijken. Toen mijn vrijheid mij plots bruut ontnomen werd, vond ik dat in eerste instantie vervelend. Na een week was het echter de gewoonste zaak van de wereld. Was het ooit anders geweest?

Ja, en daar kwam ik vanochtend achter. Het voorgeschreven dieet is voorbij en we eten voor de laatste keer op de eetzaal. Ik mag voor het eerst weer zelf mijn eten opscheppen en kiezen welk toetje ik wil. Op de één of andere manier geniet ik hier gigantisch van. Klinkt misschien raar, maar het is gewoon een typisch geval van ‘hedonistische adaptatie’.

Dit begrip kwam ik een tijdje terug tegen op een zeer interessante blog. Door dit proces streven mensen altijd naar meer. Het is als het ware een programma dat tijdens de evolutie in ons brein is geïnstalleerd. Kort gezegd past je brein zich heel snel aan wanneer er een verandering optreed in het comfortgehalte in je leven. Als je achteruit gaat is dat eerst vervelend en daarna weer normaal, als je vooruit gaat is dat eerst leuk maar daarna ook weer normaal. 

Natuurlijk geldt dit pas vanaf een bepaald niveau aan comfort. Honger lijden blijft vervelend. Maar omdat we dit bepaalde niveau in onze samenleving allang gepasseerd zijn, kunnen we ons leven met dit inzicht drastisch verbeteren.

Geluk is op meerdere manieren verkrijgbaar. Je kunt het van buiten halen, door bijvoorbeeld een grotere televisie te kopen, naar een duur restaurant te gaan of te reizen naar exotische stranden. Deze methode heeft één nadeel: het geeft slechts een injectie van geluk zonder blijvend effect. Even is daar de opwinding van de verbetering, van het nieuwe of het spannende. Voor je het weet is het weer uitgewerkt.

Indien je liever een blijvende stroom van geluk wilt, moet je het zelf aanmaken. Dit kun je bijvoorbeeld doen door buitengewoon tevreden te zijn met wat je hebt. Helaas maakt het programma van hedonistische adaptatie dit erg lastig. Gelukkig zijn er trucjes.

De eerste is negatieve visualisatie. Je sluit je ogen en probeert je in detail voor te stellen hoe het is om de rest van je leven alleen nog maar boterhammen met vruchtenhagelslag te eten. Hoe proeft dit, hoe ruikt het, wat hoor je? Hoe is het om in elke sociale situatie het meest heerlijke eten af te moeten slaan? Hoe ga je in hemelsnaam de geuren en het aanzicht van het allerrijkste eten weerstaan? Doe nu je ogen open en realiseer je dat het maar een nachtmerrie was. Zie je daar die appel liggen? Die mag je gewoon opeten!

Naast het visualiseren van minder comfortabele dingen kun je ze natuurlijk ook gewoon een tijdje doen. Dat werkt ook heel krachtig. Om nog maar eens een voorbeeld te noemen: soms douche ik midden in de winter een week lang ijskoud. De ervaring van de eerste warme douche daarna valt niet met woorden te omschrijven. 

Draai het proces dus maar eens om. Streef niet naar meer comfort, maar kies er eens vrijwillig voor om een stapje terug te zetten. We leven in een belachelijk luxe en comfortabele wereld, een situatie die ongekend is in de menselijke geschiedenis en pas zeer recent is ontstaan. Ik vind dat we best wat meer moeite mogen doen om hier ook van te genieten.

Een rudimentair stemmetje

IMG_3924

We beginnen met een vraag. Hoe verliep het laatste gesprek dat je voerde? En nee, digitaal gezwets via whatsapp, facebook of twitter telt niet mee.

Ik doel op een verschijnsel dat je tegenwoordig steeds minder ziet. Ik heb het over een ontmoeting tussen twee mensen waarbij trillingen in de lucht signalen overbrengen. Lucht stroomt de longen uit en zet de stembanden in beweging. Vervolgens verandert het geluid door het sturen van spieren in kaak, gezicht en tong, om daarna als een stroom begrijpelijke woorden het oor van de ander in te vliegen. Daar zet een systeem van botjes, buizen en cellen het getril om in een electrisch signaal. Dit signaal gaat op topsnelheid naar de hersenen om daar verwerkt te worden.

En nu wordt het interessant, want alles hiervoor was slechts natuurkunde. We betreden nu het gebied van de psychologie, de neurologie, de ontastbare wereld van gevoelens, gedachten en emoties.

Hebbes? Mooi. Waar ging het over? Wat zei jij? Wat zei de ander? En nog belangrijker, wat gebeurde er in jouw hoofd toen de ander aan het woord was? Misschien vertelde de ander over zijn of haar wintersportvakantie. Jouw hersenen werken op topsnelheid. Gedachten vliegen je om de oren. “Hoe kan ik uitleggen dat mijn vakantie ook best oké was? Ja hoor, wrijf het zout nog maar even flink in de wonden, je weet best dat ik zelf helemaal geen tijd en geld heb om dat soort gedoe te ondernemen. Wat moest ik hier ook al weer kopen?”

Deze reactie is evolutionair zeer verklaarbaar. In een groep dieren die nauw samenleven is het als individu van levensbelang om altijd te weten hoe je in de groep ligt. Bij elke ontmoeting met een groepslid weeg je zorgvuldig wat je wel en niet kan doen. Voor je het weet heb je bonje met het alfa-mannetje. Wat ik dus wil zeggen, is dat ons gedrag gevormd is in een omgeving waar het goed van pas kwam en de overlevingskansen vergrootte. De mens is echter een rare soort en kreeg het voor elkaar zijn omgeving zo snel aan te passen dat ons brein en lichaam geen tijd hadden om mee te evolueren. Vergelijk het maar met onze vet- en suikerzucht. Vroeger nuttig, nu niet zo.

Het goede nieuws is dat ons gedrag slechts tot op zekere hoogte vast ligt. We hebben hier meer invloed op dan we denken. Met dezelfde overtuiging als die waarmee mensen een bepaald dieet volgen, kunnen we onszelf ook aanleren om anders te communiceren. Al die gedachten die door je hoofd vliegen zijn helemaal niet zo nuttig meer. Ze kosten vooral veel energie.

Alles wat ik hiervoor vertel is overigens op eigen ervaring gebaseerd. Zoals ik vorige week schreef, bracht ik in de kerstvakantie een week door in Plum Village, een klooster waar de monniken en bezoekers een westerse versie van het boeddhisme beoefenen. Alles gebeurt er met aandacht, zo ook luisteren. Wanneer je een gesprek voert, beoefen je “deep listening”. Dit houdt in dat je probeert te luisteren zonder meteen na te denken over wat de ander zegt.

Dharmadelen is de formele versie van deze beoefening. Hierbij zit je in een kring en krijgt ieder de kans om het woord te nemen en iets te delen. Je mag delen, het hoeft niet en wanneer iemand aan het woord is, is de rest stil. Je reageert niet op iemand anders, ieder blijft in zijn verhaal bij zichzelf.

En wat is dat fijn zeg. Eindelijk kan je een keer praten zonder op je hoede te zijn voor een onderbreking. Ook hoef je niet bang te zijn voor oordelen, want je weet dat iedereen in de kring jouw woorden in stilte ontvangt. Het heeft een soort genezende werking. Puur het uitspreken van je zorgen, angsten en problemen heeft als effect dat ze meteen afgezwakt worden.

Het Dharmadelen deden wij in Plum Village met een groep van twintig mannen. Vaak volgde erna een spontane groepsknuffel. Dit hele gebeuren noemden wij dan ook “The New Masculanity”, de nieuwe mannelijkheid. Met de vuisten op de borsten trommelen, opscheppen en afkraken zijn zaken van het verleden.  In de toekomst geeft een echte man zich bloot, spreekt zijn angsten uit en oordeelt nooit.

En natuurlijk werkt dit het best als je klein begint. Probeer je eerst maar eens bewust te worden van dat rudimentaire overblijfsel uit vervlogen tijden. Observeer dat stemmetje in je hoofd. Zie dat stemmetje net zoals je staartbotje, je hebt er niks meer aan maar het doet wel flink pijn als je er op valt.

Dus, wees een man (of vrouw), en luister.

 

De oplossing voor alle problemen van de mens

IMG_4160

Twee weken geleden schreef ik over de oorzaak van alle problemen van de mens. Ik beschreef hoe het kapitalisme als systeem de wereld heeft veroverd. Ik beschreef hoe binnen dat systeem vervolgens die bedrijven, overheden en personen overleven die heel goed mensen kunnen overtuigen dat ze troep nodig hebben. ‘Troep’ definieerde ik als ‘overbodige spullen’ en dit hele proces van oorzaak en gevolg noemde ik heel dramatisch ‘Het Mechanisme’. Het laatste en tevens belangrijkste punt wat ik nog herhaal is dat dit Mechanisme niet door mensen is verzonnen. Het is door ‘evolutie’ ontstaan. Althans, dat geloof ik. Want als er één ding is wat mensen niet kunnen, dan is het ‘iets zeker weten’. Maar dat terzijde.

Nou ja, laten we het niet helemaal terzijde schuiven. Het is iets wat ik geleerd heb tijdens een zevendaagse retraite in Zuid Frankrijk en over die retraite wil ik u wel degelijk wat vertellen. Even tussendoor, een retraite is niets anders dan een terugtrekking. Je zet je mobiel uit en verdwijnt een week van de radar. Door slechts een beetje stil te zitten en door het bos te wandelen kom je vervolgens tot inzichten. Moet dat dan in Zuid Frankrijk? Nee, natuurlijk niet. Het kan ook op Rottumeroog, maar dat is niet zo ver weg en dus minder cool.

Die retraite dus. Daar kwam ik tot het inzicht dat ik niets zeker weet. Ook kwam ik tot het inzicht dat personen, gebeurtenissen en de wereld zijn zoals ze zijn en dus niet goed of slecht. Shakespeare zei het al: “Nothing in this world is either good or bad, only thinking makes it so.”

“En nu denk je zeker dat je je standpunt bewezen hebt door er een fancy quote van de één of andere dode gast achter te plakken. Ha, zo gemakkelijk leid je me niet om de tuin hoor!” – de Antibram

Klopt. Helemaal gelijk. Engelse quotes gebruiken is een typisch voorbeeld van slecht argumenteren. ‘Hij heeft het gezegd en dus is het waar want hij is beroemd’ is een fikse drogreden. Maar dat terzijde.

Terug naar het inzicht. Alles is zoals het is en dat geldt dus ook voor Het Mechanisme. Het is niet goed of slecht, het is er gewoon. Maar betekent dat dan dat we er gewoon in mee moeten gaan zonder vragen te stellen? Persoonlijk denk ik dat dat een slecht idee is. Waarom? Omdat het Mechanisme het lijden in deze wereld vergroot, inclusief dat van jezelf. Je kan met boeddhistische inzichten heel veel constructies afbreken, maar als er één leefregel overeind blijft staan dan is het wel diegene die zegt dat het nastrevenswaardig is om het lijden van levende wezens te verminderen.

Hoe zorgt Het Mechanisme ervoor dat het lijden toeneemt? Heel simpel, het Mechanisme heeft geleid tot een kapitalistisch systeem waarin je in de basis overleeft wanneer je geld verdient en niet wanneer je het lijden van levende wezens vermindert.

Is het kapitalisme dan puur slecht? Nee, natuurlijk niet! Tijdens de periode van het kapitalisme zijn ook mooie zaken tot stand gekomen. Helaas zorgde het ook voor een productie van heel veel overbodige troep zoals kernwapens en opbergdozen van de Hema. Zaken waarmee wel geld wordt verdiend maar die niet bijdragen aan het levensgeluk van de mensen. Levensgeluk ja, dat is de meetlat waar ik vaak mee meet. Want wat in dit leven is meer nastrevenswaardig dan je eigen geluk en dat van je naasten? Toch zeker niet geld? Het levensgeluk van mensen vergroten is overigens ook het doel van deze site. Maar dat terzijde.

Geluk dus. En hoe word je als mens dan gelukkig? Door troep uit je leven te schrappen. Hier definieer ik troep als ‘zaken die niet bijdragen aan je geluk’. Simpel toch? Dacht ik ook. Vooruit dan, nog even een korte samenvatting: de oorzaak van alle problemen van de mens is Het Mechanisme, de oplossing voor alle problemen van de mens is het schrappen van de troep die het heeft gecreëerd. Hoe je dat doet leg ik een andere keer wel uit.

De oorzaak van alle problemen van de mens

IMG_20141006_163500

Toen ik vandaag bij de Hema was, zag ik daar iets verontrustends. Er was een hele afdeling ingericht met opruimdozen en koffers. Stelt u het zich eens voor, een hele afdeling met troep, om troep in op te slaan!

Met ‘troep’ bedoel ik in dit verhaal overigens niet dat de kwaliteit slecht is. Die zal best in orde zijn. Nee, vandaag gebruik ik de definitie ‘overbodige spullen’.

Waarom verkoopt de Hema die troep? Om het levensgeluk van de mensen te vergroten? Om het leven van de mensen makkelijker te maken? Niets van dit alles. De Hema verkoopt die troep omdat ze daar geld mee verdienen. Wanneer ze vervolgens meer verdienen dan ze uitgeven maken ze ‘winst’ en is het bestaan van het bedrijf gerechtvaardigd. Het bedrijf overleeft, gaat niet failliet. We leven in een systeem waarin bedrijven, overheden en mensen overleven als ze winst maken. Kortom, onze maatschappij is ingericht volgens de regels van het kapitalisme.

Volgende vraag. Hoe maak je winst? Het antwoord is heel simpel: door meer geld te verdienen dan je uitgeeft. Dit doe je door zo goedkoop mogelijk grondstoffen in te kopen, die een beetje te veranderen en dan met mooie verpakkingen en praatjes de mensen ervan te overtuigen dat het waarde heeft. Een economisch begrip hiervoor is ‘de toegevoegde waarde’.

We gaan een stap verder in dit denkproces. Als mensen snel tevreden zijn kun je niks aan ze kwijt. Bedrijven hebben er dus baat bij als consumenten nooit genoeg hebben en ontevreden en ongelukkig zijn. Denk eens aan de mensen om je heen. Hoe vaak hoor je niet dat het weer een zware dag was op het werk? Dat ze aan vakantie toe zijn? Hoe vaak komen mensen niet moe en uitgeput thuis na een lange dag werken?

Dit zijn de feiten. Bedrijven spelen hier op in door gemaksproducten aan te bieden zoals zachte banken, kant-en-klaarvoedsel en auto’s. Ook geven ze ons tal van mogelijkheden om onze gedachten te verzetten: televisie, computerspelletjes en mobiele telefoons.

Ik beweer absoluut niet dat er een groep mensen achter de schermen gemene plannetjes verzint om mensen ongelukkig te maken. Nee, dit alles is slechts een kwestie van een proces van vele oorzaken en gevolgen. Ik kom er zo nog op terug. Eerst gaan we de vraag beantwoorden waarom bijna elk land op deze wereld volgens de regels van het kapitalisme functioneert. Hoe heeft een systeem zo groot kunnen worden?

Zojuist hadden we het over evolutie binnen het kapitalistisch systeem. Nu gaan we het hebben over evolutie in een wereld waar meerdere systemen zijn. Wanneer is het ene systeem meer aangepast dan het andere systeem en overleeft het dus? Welke drijvende kracht zit er achter de ondergang van het ene systeem en de wereldverovering van het andere? Het antwoord is simpel en triest. Oorlogskracht. Als voorbeeld nemen we het Europese volk en het Amerikaanse volk van een paar eeuwen terug.

Het Europese systeem is gericht op groei, op meer. Meer geld, meer kennis, meer steden. Er zit misschien geen regeringsbeleid achter, maar het gebeurt wel. Andere kenmerken zijn een snelle ontwikkeling van wapentuig en een drang de hele wereld te bereizen om daar ‘handel’ te doen. Oftewel, zoveel mogelijk uit een gebied halen en zo weinig mogelijk teruggeven. In het jaar 1492 bereikt Columbus Amerika. Het Europese kapitalisme komt in aanraking met het systeem van de Indianen. Een systeem dat gericht is op het behouden van wat er is. De Indianen zijn één met de natuur, houden van de beekjes, de vogels en de bomen. Een oorlog volgt en Europa wint. Een massaslachting is echter een betere omschrijving van wat er gebeurde. De Indianen sterven bij bosjes onder het vuur van de Europese geweren. Lang leve de technologische vooruitgang.

Oorzaak en gevolg. Ik kom er weer op terug. Er was niemand in Europa die een meesterplan heeft bedacht Amerika over te nemen. Het was slechts een logisch gevolg van wetmatigheden.

Tegenwoordig lees ik vaak artikelen van mensen die tegen het systeem zijn. Ze beschuldigen de overheid en het bedrijfsleven van samenzweringen om de bevolking ontevreden, dom, dik en ziek te maken zodat ze veel consumeren. Het laatste is waar, het eerste niet. Mensen zijn over het algemeen onwetend, ontevreden en ongezond. Er zit alleen geen samenzwering achter.

Er zijn mensen die beweren dat God de mens heeft geschapen. Tegenwoordig weten we heel precies hoe het menselijk lichaam in elkaar zit. De zogenaamde creationisten blijven volhouden dat er een intelligente ontwerper achter zit. Prima. Ik geloof dat het een proces van toeval, oorzaak en gevolg is, genaamd evolutie. En ik geloof ook dat de toestand waarin onze maatschappij verkeert een gevolg is van toeval, oorzaak en gevolg. De wetten van het Kapitalisme spelen hierbij een grote rol en zelf zijn die weer tot stand gekomen door de Wetten van het Meest Succesvolle Systeem.

In onze maatschappij zijn veel ‘problemen’ te benoemen. Obesitas, klimaatverandering en afname van de biodiversiteit zijn een paar van de duidelijkste. Overheden proberen deze problemen op te lossen. Heel mooi, maar het werkt niet. Het is namelijk symptoombestrijding. Om een probleem echt op te lossen moet je de oorzaak wegnemen. De oorzaak is in dit geval Het Mechanisme.

Vergelijk het met kanker. Je kan met allerlei geneesmiddelen en therapieën de kankercellen doodmaken, maar vaak helpt dat maar voor korte tijd. De kanker keert vaak terug. De oorzaak kan variëren van een slecht werkend afweersysteem tot het drinken van cola.

Het probleem is geschetst. Omdat ik al aardig over de woordenlimiet van een blogpost zit bewaar ik de oplossing van het probleem voor de volgende keer.

Probeer tot die tijd eens om deze theorie beter te begrijpen. Lees er meer over, praat erover met anderen. En bovenal: stel jezelf vragen? Waarom betalen we zoveel belasting? Waar gaat die naartoe? Waarom is het regeringsbeleid gericht op economische groei? Waarom zijn er zoveel snelwegen? Is de technologische vooruitgang goed? Wat is het doel van de Albert Heijn? Waarom buiten we mensen uit? Waarom kappen we oerwouden? Waarom zijn we dik? Waarom ben ik vaak ontevreden?

Waarom stel ik deze vragen?

 

 

Goede voornemens: leren is leuk!

IMG_20140901_190501

Twee weken geleden overleed mijn oma. Gelukkig had ik de week daarna zelfstudieweek en dus geen verplichtingen. Hierdoor kon ik de hele week bij mijn familie zijn om samen een mooi afscheid te verzinnen. Toen deze hectische, verdrietige en mooie week voorbij was, had ik nog maar kort de tijd om te leren. Toch heb ik het tentamen celbiologie gehaald met een score van meer dan negentig procent. En nee, ik heb geen fotografisch geheugen.

Over het algemeen zijn middelbare scholieren en studenten in twee groepen te verdelen. Je hebt de mensen die de leerstof bijhouden en je hebt de uitstellers die alles de nacht voor het examen leren, bij wijze van spreke. Ik geloof niet dat je genen bepalen tot welke groep je behoort. Als het niet is aangeboren dan is het dus aangeleerd en dat suggereert een zekere mate van beïnvloedbaarheid. Nee, je bent niet gedoemd om de rest van je leven een uitsteller te zijn. Er is een andere weg dan die van de korte nachten, de caffeïne en het spontane geheugenverlies dat optreedt nadat je weer een examen nét hebt gehaald, of net niet.

Ja, komt hij nu mee, hoor ik je denken. Nu, nu de kerstvakantie net begonnen is en school of universiteit het laatste is waar je aan wilt denken. Weet dat ik het beste met je voorheb, beste lezer. Nu je diep in de put zit omdat je weer net geen voldoende hebt gehaald, ben je misschien in de juiste stemming om eens wat goede voornemens te maken voor het nieuwe jaar.

We beginnen bij het begin. De eerste confrontatie met de nieuwe stof: de uitleg van de leraar, danwel het college. Dit is de eerste en laatste keer dat alle stof duidelijk en samenhangend wordt gepresenteerd. Bovendien moet je naast de stof die in de les of het college wordt uitgelegd nog een heleboel andere stof leren. Maar leraren en leraressen vertellen niet voor niets wat ze vertellen. Het grootste deel van de examenvragen gaat over de stof die in de les wordt verteld. Zorg dus dat je tijdens de les in het lokaal of de collegezaal zit en niet in bed ligt. Geloof me, het helpt.

En als je er dan toch bent kun je net zo goed gewoon opletten. Opletten is niet alleen luisteren. Dat is nogal passief. Meeschrijven is al beter. Wat echt goed helpt is een mindmap maken. Ik kan veel redenen noemen waarom het werkt, maar de belangrijkste is toch wel dat het leuk is. Stel je voor, je tekent, gebruikt tien verschillende kleuren, trekt allemaal gekke lijntjes en als bonus onthoud je de stof ook nog eens beter.

Gossie, ik ben wel belerend. Je moet dit doen, je moet dat doen. Ach ja, je hebt het nu toch al tot hier volgehouden. Blijkbaar vind je dit interessant en kan ik dus nog wel even doorgaan. Na de uitleg van de stof verwacht men dat je zelf iets gaat doen. Dat je actief wordt. Ja, ik weet het, dit klinkt bizar. Maar wederom, die mensen proberen je niet te pesten. Ze geven je huiswerk om je te helpen. Ze geven je elke week vijftig pagina’s leerstof op om je te helpen. Echt waar. Door dit werk nu te doen bespaar je op de lange termijn tijd. Echt waar? Echt waar! Je hoeft namelijk nooit iets te herkansen en je blijft nooit zitten. Niets beters dan het er tijdens de herkansingsweken lekker van nemen terwijl de rest van je studiegenoten zit te zwoegen om alles weer opnieuw te leren. Alles opnieuw ja, want die stof die er de dagen voor het examen in is geramd blijft echt niet heel lang hangen.

Laatste punt en dit geldt vooral voor de universiteit: loop toch niet zo te zeiken op al dat vervelende leerwerk, je hebt deze studie per slot van rekening zelf gekozen! Je betaalt er potverdorie een gigantische som geld per jaar voor! Maak gebruik van de mogelijkheden die je geboden worden. De ontzettende luxe van het studentenleven bestaat pas honderd jaar, voor die tijd werkte je gewoon twaalf uur per dag in een mijn of fabriek. Studeren is leuk. Punt.

Zie het leren leren als een uitdaging. Probeer nieuwe methoden uit. Duik dieper in de stof dan de leraar doet, en zie het hogere doel. Doe het niet voor de cijfers, doe het niet voor het papiertje. Dat werkt niet, geloof me. Doe het ook niet voor de leraar of voor je ouders, doe het voor jezelf.

Het enige wat er echt toe doet

IMG_20141113_134316

Volgens de Regels Van Het Succesvol Bloggen moet je minstens elke week iets nieuws schrijven. Aangezien mijn vorige post alweer twee weken geleden is geschreven, ben ik dus gedoemd om in de onzichtbare contreien van het internet te verdwijnen. Wel had ik een goede reden om zolang niks van me te laten horen: een week geleden is bij volle maan, mijn lieve, lieve oma vredig heengegaan. 

Een hectische week volgde, waarin we als familie een avondwake en een begrafenis moesten voorbereiden. Het was een trieste week, maar ook een mooie week waarin het leven van een sterke vrouw werd gevierd. Aan mij was de eer om namens de andere kleinkinderen te vertellen hoe ik de afgelopen twee jaar heb beleefd.

“We zitten in het restaurant, drinken koffie. Ik heb nog nooit iemand zo zien genieten van een stukje chocola. Je verstaat de levenskunst nog maar al te goed. Ik kijk je aan. Wat gaat er schuil achter die ogen, die blik, dat gezicht? Wat is er nog, wat is er niet meer? 

(…) Een paar weken later. Je ligt op bed, sinds een week. Ik zit op een stoel naast je bed. Dan kijk je me aan. Je zegt dat ik alles kan pakken. Je zegt dat je het de vorige keer ook al hebt gezien, dat ik het goed heb gedaan. Je bedankt me, en zegt dat ik er goed uitzie. Je zegt dat het schitterend was, dat je het nog nooit zo mooi hebt gezien, met de kinderen en de kindjes, die daar ook nog stonden. Een diepe zucht, een berustende knik. Je kijkt weer voor je uit.”

Na de woorden van de kleinkinderen lieten we “Zo is het goed” van Acda en de Munnik horen. Huilen.

Mijn oma had Alzheimer. Het veranderde haar. Ze werd zachter, liever, vrolijker. De woorden die ze een week voor het sterven tegen mij sprak zullen me altijd bijblijven. Ja, het was een trieste week, maar het was ook een mooie week waarin we als familie dichter bij elkaar zijn gekomen en veel geleerd hebben. In het licht van de dood realiseren we ons wat het belangrijkste is in dit leven: dat we elkaar liefhebben.

Jezus wist dit al een hele poos terug. Hij zag altijd het goede in de mensen. Op een begrafenis doen we eigenlijk hetzelfde als Jezus. Oude ruzies en geschillen worden vergeten en de mooie herinneringen blijven ons bij. Natuurlijk was oma soms direct en niet zo diplomatiek, maar dat vergeven we haar. We herinneren ons de ondernemende, krachtige en verantwoordelijke vrouw die ze was.

En nee, ik beschouw mezelf niet als een christelijk persoon. Maar wat was de begrafenis mooi, met alle katholieke symbolen die erbij kwamen kijken. Het zegenen van de kist met wierook en heilig water, de voorganger met een prachtige witte mantel, de kaarsen die we ontstaken. Probeer het maar eens droog te houden wanneer je door een prachtige kerk heenloopt, achter de kist van je oma aan, richting een altaar met een zee van bloemen, terwijl een gigantisch orgel zijn klanken over de menigte heen blaast. De voorganger vertelde dat God de eerste mens uit aarde maakte en dat we oma weer teruggeven aan de aarde wanneer we de kist in het gat laten zakken. Prachtig. We moeten oppassen dat we niet het kind met het badwater weggooien wanneer we zeggen dat het geloof niet meer bij ons past. 

Op de momenten dat de voorganger het over God heeft stel ik me daar geen absolute heerser op een wolk bij voor aan wie wij verantwoording moeten afleggen. Ik stel me er Moeder Aarde bij voor, Levenskracht, of Liefde. Als we de namen en gebruiken uit het christendom niet meer letterlijk opvatten, maar symbolisch, als iedereen zich bij het woord God gewoon iets voorstelt dat bij hem of haar past, als we bidden zien als stil zijn en denken aan, dan denk ik dat het Katholieke geloof nog lang niet over haar houdbaarheidsdatum heen is.

De laatste woorden van oma waren: “wel bij elkaar blijven hoor”. Na de begrafenis en de koffietafel zijn we nog met de hele familie bij elkaar gekomen in ons huis. Omdat we al een hele week met elkaar opgetrokken waren voelde het anders dan normaal. Intiemer, beter, gezelliger. Als vanzelfsprekend  planden we een familiedag, iets wat we nog bijna nooit gedaan hebben. Bij het afscheid begon iedereen opeens te knuffelen, een nieuw niveau van intimiteit werd hiermee bereikt. Ik realiseerde me opeens iets: iedereen probeert het beste te doen, iedereen is goed zoals hij of zij is, en iedereen is lief. 

Ja, een begrafenis is een confrontatie met de dood, maar zeker ook een viering van het leven.