Een rudimentair stemmetje

IMG_3924

We beginnen met een vraag. Hoe verliep het laatste gesprek dat je voerde? En nee, digitaal gezwets via whatsapp, facebook of twitter telt niet mee.

Ik doel op een verschijnsel dat je tegenwoordig steeds minder ziet. Ik heb het over een ontmoeting tussen twee mensen waarbij trillingen in de lucht signalen overbrengen. Lucht stroomt de longen uit en zet de stembanden in beweging. Vervolgens verandert het geluid door het sturen van spieren in kaak, gezicht en tong, om daarna als een stroom begrijpelijke woorden het oor van de ander in te vliegen. Daar zet een systeem van botjes, buizen en cellen het getril om in een electrisch signaal. Dit signaal gaat op topsnelheid naar de hersenen om daar verwerkt te worden.

En nu wordt het interessant, want alles hiervoor was slechts natuurkunde. We betreden nu het gebied van de psychologie, de neurologie, de ontastbare wereld van gevoelens, gedachten en emoties.

Hebbes? Mooi. Waar ging het over? Wat zei jij? Wat zei de ander? En nog belangrijker, wat gebeurde er in jouw hoofd toen de ander aan het woord was? Misschien vertelde de ander over zijn of haar wintersportvakantie. Jouw hersenen werken op topsnelheid. Gedachten vliegen je om de oren. “Hoe kan ik uitleggen dat mijn vakantie ook best oké was? Ja hoor, wrijf het zout nog maar even flink in de wonden, je weet best dat ik zelf helemaal geen tijd en geld heb om dat soort gedoe te ondernemen. Wat moest ik hier ook al weer kopen?”

Deze reactie is evolutionair zeer verklaarbaar. In een groep dieren die nauw samenleven is het als individu van levensbelang om altijd te weten hoe je in de groep ligt. Bij elke ontmoeting met een groepslid weeg je zorgvuldig wat je wel en niet kan doen. Voor je het weet heb je bonje met het alfa-mannetje. Wat ik dus wil zeggen, is dat ons gedrag gevormd is in een omgeving waar het goed van pas kwam en de overlevingskansen vergrootte. De mens is echter een rare soort en kreeg het voor elkaar zijn omgeving zo snel aan te passen dat ons brein en lichaam geen tijd hadden om mee te evolueren. Vergelijk het maar met onze vet- en suikerzucht. Vroeger nuttig, nu niet zo.

Het goede nieuws is dat ons gedrag slechts tot op zekere hoogte vast ligt. We hebben hier meer invloed op dan we denken. Met dezelfde overtuiging als die waarmee mensen een bepaald dieet volgen, kunnen we onszelf ook aanleren om anders te communiceren. Al die gedachten die door je hoofd vliegen zijn helemaal niet zo nuttig meer. Ze kosten vooral veel energie.

Alles wat ik hiervoor vertel is overigens op eigen ervaring gebaseerd. Zoals ik vorige week schreef, bracht ik in de kerstvakantie een week door in Plum Village, een klooster waar de monniken en bezoekers een westerse versie van het boeddhisme beoefenen. Alles gebeurt er met aandacht, zo ook luisteren. Wanneer je een gesprek voert, beoefen je “deep listening”. Dit houdt in dat je probeert te luisteren zonder meteen na te denken over wat de ander zegt.

Dharmadelen is de formele versie van deze beoefening. Hierbij zit je in een kring en krijgt ieder de kans om het woord te nemen en iets te delen. Je mag delen, het hoeft niet en wanneer iemand aan het woord is, is de rest stil. Je reageert niet op iemand anders, ieder blijft in zijn verhaal bij zichzelf.

En wat is dat fijn zeg. Eindelijk kan je een keer praten zonder op je hoede te zijn voor een onderbreking. Ook hoef je niet bang te zijn voor oordelen, want je weet dat iedereen in de kring jouw woorden in stilte ontvangt. Het heeft een soort genezende werking. Puur het uitspreken van je zorgen, angsten en problemen heeft als effect dat ze meteen afgezwakt worden.

Het Dharmadelen deden wij in Plum Village met een groep van twintig mannen. Vaak volgde erna een spontane groepsknuffel. Dit hele gebeuren noemden wij dan ook “The New Masculanity”, de nieuwe mannelijkheid. Met de vuisten op de borsten trommelen, opscheppen en afkraken zijn zaken van het verleden.  In de toekomst geeft een echte man zich bloot, spreekt zijn angsten uit en oordeelt nooit.

En natuurlijk werkt dit het best als je klein begint. Probeer je eerst maar eens bewust te worden van dat rudimentaire overblijfsel uit vervlogen tijden. Observeer dat stemmetje in je hoofd. Zie dat stemmetje net zoals je staartbotje, je hebt er niks meer aan maar het doet wel flink pijn als je er op valt.

Dus, wees een man (of vrouw), en luister.

 

1 Comment

  1. Bram,

    Je hebt me verrast met een nieuw inzicht dat mijn gedachten terug te voeren zijn op evolutionair ontstaan groepsgedrag. Zou ik daarom altijd zo weinig zeggen? Te lang bezig met een wel overwogen antwoord op al je vragen om geen slechte indruk te maken?

    Blijf me verrassen,
    Pa

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *